کتابخواندن برای نوزاد فرصتی است که هیچگاه برای آغاز آن دیر نیست. برخی والدین این عادت را از دوران بارداری آغاز میکنند و برخی دیگر تا بعد از تولد صبر میکنند. این فعالیت به تقویت مهارتهای پیش از سوادآموزی، گسترش دایره واژگان و نهادینه کردن علاقه ماندگار به کتاب در کودک کمک میکند.
فواید کتابخواندن برای نوزاد
کتابخواندن با صدای بلند عادتی سالم است که بهتر است پیش از تولد اولین فرزند در خانواده برقرار شود. وقتی برای کودک میخوانید، توجه کاملتان به او معطوف میشود و این دقیقا آنچه است که کودکان بیش از هر چیز دیگری میل به آن دارند. هیچ برنامه تلویزیونی یا اسباببازیای نمیتواند جایگزین توجه والدین شود.
۱. آموزش مهارتهای فردی
کتابخواندن با صدای بلند فعالیت مشترکی است که میتوان سالها پس از دوران نوزادی نیز ادامه داد. مهمترین مزایای آن عبارتند از آموزش برقراری ارتباط با دیگران، معرفی مفاهیمی چون اعداد، حروف، رنگها و اشکال به شیوهای سرگرمکننده، رشد مهارت شنیدن، تقویت حافظه و افزایش دایره واژگان، و آشنا کردن نوزاد با دنیای اطرافش.
نوزادان تا یکسالگی تمام آواهای لازم برای صحبت به زبان مادری را یاد میگیرند. هرچه داستانهای بیشتری برایشان خوانده شود، کلمات بیشتری میشنوند و بهتر میتوانند بیان کنند. شنیدن کلمات در کتابها در مغز کودک ذخیره واژگانی غنی ایجاد میکند. کودکان خواندهشده برایشان، معمولا تا دوسالگی واژگانتری از همسالان خود دارند و خواندن و نوشتن را زودتر و در زمانی مناسب فرا میگیرند.
۲. آموزش مهارتهای اجتماعی
هنگام کتابخواندن برای نوزاد، کودک احساسات و صداهای معنادار را میشنود که رشد اجتماعی و عاطفی او را تقویت میکند. کودک تشویق میشود بهتر نگاه کند، اشاره کند، لمس کند و به سوالات پاسخ دهد که این امر تفکر و مهارتهای اجتماعی را بهبود میبخشد. تقلید صداها، تشخیص تصاویر و یادگیری کلمات نیز مهارتهای زبانی را ارتقا میدهد. اگر با شادی، هیجان و صمیمیت برای نوزاد بخوانید، او کمکم به کتابخوانی علاقهمند میشود.
بهترین زمان برای شروع کتابخوانی
کارشناسان کودک معتقدند باید بلافاصله پس از تولد، کتابخواندن را آغاز کنید. نوزاد از این طریق با صدای والدین آشنا شده و آن را تشخیص میدهد. حتی اگر متوجه مطلب نشود، آهنگ و ریتم کلام را درک میکند و هیچ چیزی برای او آرامشبخشتر از صدای والدین نیست. بهتر است در اولین فرصت ممکن، کتابخواندن را در برنامه روزانه کودک جای دهید. اگر از بدو تولد آغاز نکردید، نگران نباشید؛ هیچ زمانی برای شروع دیر نیست و در هر صورت سودمند خواهد بود.
کتابخواندن برای نوزاد را چگونه آغاز کنیم؟
اگر تازه صاحب فرزندی شدهاید، احتمالا حتی تصور کتابخواندن هم خستهکننده به نظر برسد. شما مانند بسیاری از والدین شبانهروز در مراقبت از کودک دهید و از خواب راحت محروم ماندهید. بااینحال، کتابخوانی را فرصتی برای نشستن و در آغوش گرفتن فرزند بدانید که برای شما نیز آرامشآور میشود، نه کار اضافهای در فهرست طولانی وظایف.
۱. کتابخوانی از تولد تا ششماهگی
در این سن، بینایی نوزاد در حال تکامل است. کتابهای مناسب شامل موارد زیرند متن کم یا بدون متن، تصاویر بزرگ با کنتراست بالا، ویژگیهای تعاملی مانند عروسکآینه یا سوراخهای چشم. هرچه راههای لذتبردن نوزاد از کتاب بیشتر باشد، بهتر است. حتی میتوانید کتابها یا مجلات بزرگسالان را برای او بخوانید؛ برای نوزاد کلمات اهمیتی ندارند، لحن صدای شما و آغوش گرفتن مهم است.
۲. کتابخوانی برای نوزادان ۷ تا ۱۲ ماهه
نوزادان در نیمه دوم سال اول میتوانند برخی کلمات را درک کنند. معنادارترین کلمات برایشان مامانباباشیر یا شیشهشیر. کتابهایی که یک شیء یا شخصیت دارند بهترینند، چرا که کودک میتواند شیء نامگرفته را تشخیص دهد و دایره واژگانش تقویت میشود. به تصاویری که کودک علاقه نشان میدهد اشاره کنید و مطلب را با صورتدستها و صدا اجرا کنید. اجازه دهید نوزاد واکنش نشان دهد و بگوید؛ این مکالمه به یادگیری نوبتدهی و تمرکز کمک میکند. در این سن معمولا نوزادان به اسباببازی علاقه بیشتر دارند، لذا از کتابهای چوبیپارچهای یا حسیلمسی استفاده کنید و کتابهایی با اجزای کوچک مانند روبان یا دکمه را از دسترس دور نگه دارید.
۳. کتابخوانی برای نوزادان ۱۳ تا ۱۸ ماهه
در این بازه میتوانید کتابهایی با یک یا دو جمله در هر صفحه معرفی کنید. رفتار بچهگانه در حین خواندن (مثل تقلید صداهای حیوانات) برای کودک بامزه است و او را به تقلید و خنده وا میدارد. با سوالاتی مانند سگ چی میگه؟ یا گربه رو میبینی؟ کودک را به مشارکت دعوت کنید. از او بخواهید به نمونههای واقعی در تصاویر اشاره کند (مثلا بینیات کجاست؟). میتوانید تصاویر چیزهایی را که کودک روزانه با آنها روبرو نمیشود، به او نشان دهید. نوزادان ۱۵ تا ۱۸ ماهه گاهی با یک کلمه به سوالات پاسخ میدهند؛ به تصویر نشان دهید و بپرسید این چیه؟ اگر پاسخ داد ماشین، بگویید بله، ماشینه. این یه ماشین سبز بزرگه. این روش تفکر و دایره واژگان را گسترش میدهد.
۴. کتابخواندن برای کودکان ۱۹ تا ۲۴ ماهه
برای بسیاری از کودکان نوپا، برنامه آشنای کتابخوانی روزانه و تکرار کتابهای آشنا مایه آرامش است. از حدود ۱۸ ماهگی کودکان میخواهند یک کتاب بارها برایشان خوانده شود و اجازه تغییر روش را نمیدهند. کارشناسان معتقدند این تکرار به درک و حفظ کلمات جدید کمک میکند.
مدتزمان کتابخوانی برای نوزادان و کودکان

برای شروع، جلسات کوتاه ۵ تا ۱۰ دقیقهای مناسبند تا کودک کمکم به کتابخوانی علاقهمند شود. کتابخواندن برای نوزاد در حساب بانکی واژگان او معادل سپردهگذاری است؛ هرچه زودتر آغاز کنید و بیشتر سپردهگذاری کنید، فرزندتان با ورود به مدرسه ثروتمندتر خواهد بود. هر روز زمانی ثابت مانند قبل از خوابپس از حمام یا زمان آرام دیگری را اختصاص دهید. تنظیم زمان باعث میشود از کتابخواندن غافل نشوید و برای کودک برنامه روزانهای همیشگی ایجاد میکند.
بهترین کتابها برای نوزادان
در انتخاب کتاب، به محتوای سادهتکراری و تصاویر رنگارنگ توجه کنید. حتی آلبوم عکس خانوادگی نیز برای نوزاد کتابی سرگرمکننده است. میتوانید کتابهای مورد علاقه خود در دوران کودکی یا کتابهای با ارزش خاص را بخوانید. از کتابخانههای محله کتاب امانت بگیرید تا هم رایگان باشد و هم تنوع داشته باشد. داستانهای کلاسیک برای کودکان لذتبخشاند. کتاب خاصی را به کودک تحمیل نکنید؛ مهمترین نکته عادت دادن به مطالعه همیشگی است که میتوان با خواندن روزنامه با صدای بلند نیز انجام شد. کودکان بزرگشده در خانههای پر از کتاب، در آینده کتابخوان حرفهای میشوند. فرقی نمیکند چه کتابی انتخاب میکنید؛ مهم است کودک صدای شما و کلمات مختلف را بشنود. وقتی بزرگتر شد و بتواند کتاب را در دست بگیرد، کتابهای مناسب سن تهیه کنید.
کلام آخر
کتابخواندن برای نوزاد فواید بیشماری دارد و به رشد مهارتهای فردی و اجتماعی کمک میکند. این فعالیت باید برای هر دو طرف آرامشبخش و لذتبخش باشد. کتابهایی را انتخاب کنید که هر دو از خواندن آنها لذت ببرید. مکان مخصوص کتابخوانی تعیین کنید و چند کتاب را در سبد اسباببازی کودک بگذارید تا از دوران نوزادی با کتاب مأنوس شود. با گذشت زمان، فرزندتان مشتاقانه منتظر زمان کتابخوانی خواهد بود و حتی کتابها را برایتان میآورد. قدر این لحظات آرامش را بدانید، چرا که به سرعت او برای شما کتاب خواهد خواند.
