کولوستومی؛ همه‌چیز درمورد این روش جراحی روده

کولوستومی نوعی جراحی است که مسیر ضایعات غذایی در روده را تحول می‌دهد. هنگامی به دلایل گوناگون بخشی از روده بزرگ یا همان کولون به مسیری بین‌بر نیاز دارد، پزشکان یک منفذ تازه در دیواره شکم تشکیل می‌کنند تا مدفوع از آن خارج بشود. در این روش، مدفوع داخل کیسه کولوستومی می‌بشود. می‌دانید کولستومی چطور انجام می‌بشود؟ برای کسب اطلاعات زیاد تر درمورد کولوستومی و نکات مربوط به آن تا انتهای مقاله با ما همراه باشید.

کولوستومی چیست؟

کولوستومی نوعی جراحی است که با انجام آن روده بزرگ به‌جای مسیر طبیعی به‌سمت مقعد، به‌سمت یک سوراخ تازه در دیواره شکم هدایت می‌بشود. به این سوراخ استوما (stoma) می‌گویند. این‌طوری کولون یا همان جایی‌ که مدفوع در آن ساخته می‌بشود، مدفوع را به‌جای مقعد به‌سمت استوما هدایت می‌کند. مدفوع خارج‌شده در کیسه کولوستومی جمع می‌بشود. برخی افراد چند ماه و برخی افراد همه عمر به کولستومی نیاز دارند. جراحی کولوستومی طبق معمول با کولکتومی همراه است، یعنی نوعی جراحی که با انجامش همه یا بخشی از روده بزرگ برداشته می‌بشود. سپس از جراحی، امکان پذیر برای روده تازه تغییرداده‌شده هم از کلمه کولوستومی منفعت گیری کنند.

چرا کولوستومی انجام می‌بشود؟

کولوستومی در فرایند گوارش تغییری تشکیل نمی‌کند، اما اگر حالت فرد طوری باشد که نباید از روده بزرگ یا مقعد به حالت عادی منفعت گیری کند، به گمان زیاد نیازمند کولستومی است. این جراحی امکان پذیر به‌گفتن دخالتی موقت منفعت گیری بشود تا بدن شما سلامت خود را بازیابد یا به‌گفتن راه‌حلی دائمی برای بیماری‌های علاج‌ناپذیر به کار رود.

بیماری‌های عرصه‌ساز کولوستومی موقت چیست

• عفونت جدی همانند دایورتیکولیت؛
• التهاب حاد ناشی از بیماری روده التهاب؛
• جراحت حاد در روده بزرگ؛
• انسداد در روده بزرگ یا مقعد؛
• نقص مادرزادی همانند مسدودشدن یا ازبین‌رفتن دهانه مقعد که به آن مقعد سوراخ‌نشده حرف های می‌بشود؛
• فیستول مقعدی؛
• کولکتومی‌های جزئی.

بیماری‌های عرصه‌ساز کولوستومی دائم چیست

مرحله های جراحی کولوستومی

۱. قبل از جراحی

کولوستومی جراحی بزرگی است که باید برای آن آماده شد. حتما قبل از حراجی و امضای رضایت‌نامه، با پزشک ملاقات کنید تا از روال جراحی، خطرات احتمالی و سبک زندگی سپس از جراحی آشنا شوید. این چنین درمورد راه حلهای مهار درد با شما سخن بگویید می‌بشود. برای بازدید شرایط بالینی قبل از جراحی آزمایش خون می‌دهید و برای مطمعن از سلامت قلب آزمایش الکتروکاردیوگرام انجام می‌بشود.

۲. زمان جراحی

کولوستومی به یکی از دو روش جراحی لاپارسکوپی یا جراحی باز انجام می‌بشود.

• جراحی لاپاراسکوپی: لاپاراسکوپی روشی جدیدتر با تهاجم کمتر است که به‌جای جراحی سنتی باز انجام می‌بشود. در این روش از یک دوربین نوری کوچک به‌نام لاپاراسکوپ منفعت گیری می‌بشود. پزشک یک سوراخ کوچک در شکم تشکیل می‌کند، لاپاراسکوپ را از آن داخل می‌کند و اندام‌های داخل شکم را روی صفحه‌نمایش می‌بیند. سپس با تشکیل یک یا چند برش کوچک‌تر به اندام‌ها دسترسی اشکار می‌کند. از آنجایی که سوراخ‌ها کوچک‌ترند، جراحی لاپاراسکوپی عوارض و درد کمتری دارد و بهبودی آن سریع تر است. یقیناً همه جراحی‌هایی که به این روش انجام خواهد شد، پیروزی‌آمیز نیستند و بعضی اوقات در موارد پیچیده جراحی باز ملزوم است.
• جراحی باز: در جراحی باز، جراح با یک برش طولی محوطه شکم را باز می‌کند. در این روش سنتی، پزشک به اندام‌های داخل شکم دسترسی بهتری دارد، اما جراحی بزرگ است و زمان بهبودی آن طویل‌تر.

انتخاب روش جراحی به شرایط شما و کارهایی که پزشک در طول جراحی انجام می‌دهد بستگی دارد. بااین‌حال روش جراحی از قبل به شما خبر داده می‌بشود و می‌توانید برای آن برنامه‌ریزی کنید.

۳. سپس از جراحی

احتمالا نیاز باشد ۳ تا ۱۰ روز سپس از جراحی در بیمارستان بستری باشید و در این زمان باید چند مسئله را مراعات کنید، از جمله:

• تغذیه‌تان مطابق دستور پزشک باشد. به گمان زیاد روز اول سپس از جراحی غذاهای مایع، سپس غذای‌های نرم و سپس غذای جامد به شما داده می‌بشود.
• درمورد مراقبت‌های سپس از جراحی، زندگی با کیسه کولوستومی و مراقبت از استوما همه‌چیز را یاد بگیرید.
• به‌مرور زمان داروهای مسکن را کنار بگذارید. امکان پذیر نسخه‌های مختصر‌مدتی برای منزل دریافت کنید.

بعد از بهبودی، باید بتوانید زیاد تر کارهایی را که قبلا دوست داشتید انجام دهید. تا وقتی که به علائم یا دردهای تازه در ناحیه اطراف کولستومی خود دقت کنید و آن را به‌درستی تمیز کنید، زندگی خوبی خواهید داشت.

انواع کولوستومی

کولون ۴ قسمت متفاوت دارد که با دقت به محل مشکل بریده می‌بشود. کولستومی در هرکدام از این قسمت‌ها امکان پذیر نتایج متغیری داشته باشد.

۱. کولوستومی صعودی

قسمت صعودی روده بزرگ اولین قسمت از کولون است که مواد از روده کوچک داخل آن خواهد شد. از آنجایی که این قسمت به‌سمت بالا و راست شکم می‌رود به آن قسمت صعودی می‌گویند. اگر کولوستومی صعودی داشته باشید، فقط قسمت کوچکی از روده بزرگ شما فعال باقی می‌ماند. یعنی قسمت باقی‌مانده روده بزرگ شانس چندان برای انجام کاری که کولون با ضایعات غذا انجام می‌دهد، نخواهد داشت.

موادی که از روده کوچک داخل کولون صعودی خواهد شد تا این مدت مایع‌اند و کاملا هضم نشده‌اند. در کولون صعودی آنزیم‌های گوارشی بسیاری وجود دارند که تجزیه مواد را راحت‌تر می‌کنند. این مواد مایع سپس از کولوستومی صعودی داخل استوما خواهد شد. به همین علت برای جلوگیری از نشت مواد و حفاظت از پوست‌تان در برابر آنزیم‌های ساینده حاضر در مدفوع باید به‌خوبی از استوما مراقبت کنید.

۲. کولوستومی عرضی

کولون عرضی دومین قسمت کولون است که مواد به‌صورت افقی از سمت راست به سمت چپ شکم حرکت می‌کنند. کولون عرضی تقریبا قسمت میانی روده است. کولوستومی عرضی طبق معمول به نیمه پایین‌تر روده استراحت می‌دهد و بعضی اوقات به‌گفتن جانشین دائمی منفعت گیری می‌بشود. اگر کولوستمی عرضی دارید، مدفوع شما مقداری جامدتر است و آنزیم‌های گوارشی کمتری دارد، بااین‌حال همانند مدفوع نهایی نیست. از آنجایی که این قسمت بیشترین تکه روده بزرگ است، کولوستمی طبق معمول در بالای شکم قرار می‌گیرد که مخفی‌کردن آن را دشوارتر می‌کند.

جراحی کولوستومی عرضی به دو روش انجام می‌بشود:

• لوپ کولوستومی: طبق معمول برای کولوستومی موقت انجام می‌بشود و برداشتن آن راحت‌تر است. در این روش، جراح بخشی از روده را که باید به کولستومی تبدیل بشود، شناسایی می‌کند و آن تکه را به‌صورت یک حلقه از طریق برشی در شکم می‌کشد. درنهایت دو سوراخ استوما در شکم تشکیل می‌بشود. یکی برای مدفوع و یکی برای خروج مخاط.
• اِند کولوستومی یا کولوستومی دو لوله: اِند کولوستومی طبق معمول برای کولستومی دائمی انجام می‌بشود و روده به ۲ قسمت کاملا مجزا تقسیم می‌بشود و هر قسمت استومای مربوط به خود را دارد. در این جراحی، سپس از برش روده، انتهای روده فعال باقی‌مانده به دیواره شکم دوخته می‌بشود و انتهای غیرفعال روده بسته می‌بشود. در این شرایط یک استوما برای دفع مدفوع دارید و اگر مقعد شما تا این مدت فعال باشد، ترشحات مخاطی به‌جای استوما از مقعد خارج می‌بشود.

۳. کولوستومی نزولی و سیگموئید

کولون نزولی و سیگموئید پایین‌ترین قسمت روده بزرگ است. کولون نزولی در پایین و سمت چپ شکم قرار دارد و دم سیگموئید مختصر آن مقداری به سمت راست و پایین خمیده می‌بشود. کولوستومی در هرکدام از این قسمت‌ها به این معنی است که زیاد تر روده بزرگ شما فعال است و مدفوعی که داخل استوما می ‌بشود به مدفوع نهایی همانند‌تر است. مدفوع زمان بیشتری دارد که به حالت جامد دربیاید و آنزیم‌های گوارشی آن جذب شده‌اند، به همین علت پوست شما را تحریک نمی‌کند. این چنین در زمان‌های منظمی در روز حس دفع دارید.

مزایا کولوستومی

• کولستومی طبق معمول مرحله انتهایی یک جراحی پیچیده همانند کولکتومی است. در این حالت، عمل حراجی روشی نجات‌قسمت است. اگر به کولکتومی یا جراحی شبیهی نیاز دارید، کولوستومی به بدن شما اجاره می‌دهد که با ازدست‌دادن یک اندام مهم به کارکرد خود ادامه دهد.
• برخی افراد به‌علت جراحت یا بیماری نیاز دارند که موقتا به روده خود استراحت دهند. در این شرایط کولوستومی این زمان را می‌دهد که بهبودی بدون عوارض بعدی تشکیل بشود. امکان پذیر این بیماری یا جراحت زندگی بیمار را تهدید نکند، اما کولوستومی از بدترشدن شرایط جلوگیری می‌کند.
• مقصد اولیه کولستومی بقا و سلامت طویل‌زمان شما است و کیفیت زندگی برخی افراد را بهبود می‌دهد. اگر بیماری‌های روده‌ای مزمن مدتی طویل عذابتان داده‌اند، امکان پذیر کولوستومی به شما پشتیبانی کند.

خطر جراحی کولوستومی

کولوستومی نوعی جراحی رایج و راحت است. هرچند این جراحی در کل ایمن است، همیشه گمان برخی خطرات وجود دارد از جمله:

• عکس العمل به بیهوشی؛
• مشکل تنفسی میانه بیهوشی؛
• صدمه به اندام‌های نزدیک؛
• بازشدن زخم؛
• تشکیل فتق؛
• عفونت.

عوارض کولوستومی

حتی در صورت پیروزی‌آمیزبودن جراحی، امکان پذیر در ادامه عوارضی تشکیل شوند از جمله:

• تحریک پوستی: در نتیجه تماس با مدفوع، به‌خصوص مدفوع اسیدی مایعِ کولون صعودی، تشکیل می‌بشود. این قضیه شایع‌ترین عارضه استوماست که طبق معمول با منفعت گیری از کیسه‌ای که بهتر در محل قرار می‌گیرد قابل‌حل است.
• انسداد روده: زخم بافتی یا حرکات آهسته‌تر روده سپس از جراحی، جهت جلوگیری از عبور مدفوع خواهد شد. این مشکل طبق معمول با درمان‌های خانگی یبوست حل می‌بشود.
• انقباض یا پرولاپس استوما: استومای منقبض به زیر سطح پوست برمی‌گردد و استومای پرولاپس‌شده بیشتر از حد بیرون می‌زند. در هر دو حالت، امکان پذیر قرار‌دادن کیسه کولوستومی روی استوما سخت بشود. اگر کیسه مناسب اشکار نکردید، جراح باید استومای شما را تنظیم یا معاوضه کند.
• فتق پاراستومال: این نوع فتق وقتی اتفاق می‌افتد که حلقه‌های روده به درون عضلات ضعیف شکم اطراف استوما برآمده خواهد شد. این فتق احتمالا زیاد آشکار در نزدیکی استوما مشاهده بشود و با گذشت زمان بزرگ بشود و خروجی استوما را مسدود کند. پرستار درمورد راه حلهای جلوگیری از فتق سپس از جراحی با شما سخن بگویید می‌کند.
• ایسکمی استوما: وقتی است که جریان خون به استروما مسدود بشود رخ می‌دهد و به جراحی اضافی نیاز دارد.

زمان مراجعه به پزشک

در صورت ابراز این علائم به پزشک مراجعه کنید:

• یبوست یا اسهال مداوم؛
• حالت تهوع یا استفراغ مداوم؛
• خون در مدفوع؛
• تحول سایز یا رنگ استوما؛
• هرگونه بوی شگفت از استوما؛
• مسدودشدن استوما.

سؤالات رایج

۱. کیسه کولوستومی چیست؟

کیسه کولوستومی کیسه‌ای است که مدفوع در آن جمع می‌بشود.

۲. آیا با وجود کیسه کولوستومی می‌توان مدفوع کرد؟

مدفوع‌کردن با کیسه کولوستومی مقداری متفاوت است. سپس از جراحی، مقعد شما مدفوع و دیگر مایعاتی را که درون روده باقی مانده‌اند دفع می‌کند، اما مدفوع تازه داخل استوما می‌بشود. زیاد تر افراد حرکات روده و زمان دفع را حس می‌کنند، اما نمی توانند آن را کنترل کنند. استوما، برخلاف مقعد، سیستم عضلانی برای کنترل دفع ندارد. کولون غیرفعال هم چنان به ترشح مخاط ادامه می‌دهد تا پوست را روان و از آن محافظت کند.

۳. آیا همیشه باید از کیسه کولوستومی منفعت گیری کرد؟

خیر. زیاد تر افراد ترجیح خواهند داد همیشه از کیسه کولوستومی منفعت گیری کنند. انجام این کار با وجود کیسه‌های جدیدی که به‌خوبی زیر لباس نهان خواهد شد، آسان است. افرادی که کولوستومی نزولی یا سیگموئید دارند می‌توانند حرکات روده و زمان دفع را پیش‌بینی کنند و در زمان مناسب از کیسه منفعت گیری کنند. این چنین می‌توانند از طریق فرایندی به‌نام آبیاری کولوستومی حرکات روده را القا کنند.

۴. طول عمر افراد دارای کولوستومی چه مقدار است؟

اگر به کولوستومی نیاز دارید، حتما بیماری زندگی شما را تهدید می‌کند. مقصد از کولستومی بهبود شرایط است، اما عوامل فرد دیگر هم در طول عمر نقش دارند. برای مثال میانگین سنی افرادی که کولوستومی دریافت می‌کنند ۷۰ سال است. افرادی در این سن طبق معمول به‌جز کولوستومی، مشکلات فرد دیگر هم دارند.

۵. چه وقتی می‌توان کولوستومی را برداشت؟

این قضیه به شرایط شما بستگی دارد، از جمله:

• علت انجام کولوستومی؛
• سلامت شما در زمان جراحی؛
• تحمل شما برای جراحی زیاد تر.

اگر کولوستومی شما موقتی است، باید درمورد زمان برداشتن آن با پزشک سخن بگویید کنید. این زمان امکان پذیر چند ماه یا حتی چند سال سپس از جراحی اول باشد.

شما بگویید

شما چه مقدار با کولوستومی و روش انجام آن آشنایی دارید؟ در صورت تمایل، می‌توانید توانایی و نظرتان را در تکه ارسال دیدگاه برایمان بنویسید و این نوشته را از طریق شبکه‌های اجتماعی با دوستانتان به اشتراک بگذارید.