نارسایی کلیه زمانی رخ میدهد که کلیهها قابلیت تصفیه مواد زائد از خون را از دست بدهند. اگرچه در مراحل اولیه ممکن است علائم قابلملاحظهای ایجاد نشود، اما اغلب افراد دچار خستگی، تهوع، استفراغ، تغییر در مقدار ادرار و مه مغزی میشوند. در این گزارش جامع به بررسی علائم، علل، مراحل، تشخیص و روشهای درمانی این عارضه پرداخته شده است.
نارسایی کلیه چیست؟
کلیهها عضوههایی به شکل لوبیا و در اندازه مشت دستهستند که در ناحیه پشت شکم و زیر قفسه سینه قرار دارند. مهمترین وظیفه آنها تصفیه خون و دفع سموم از طریق ادرار است. وقتی کلیهها به درستی کار نکنند، مواد زائد در بدن انباشته شده و وضعیت خطرناکی ایجاد میکند که نیاز به درمان فوری دارد. نارسایی کلیه میتواند موقت (حاد) یا مزمن (طولانیمدت) باشد و شدیدترین مرحله بیماریهای کلیوی محسوب میشود.
انواع نارسایی کلیه
پزشکان نارسایی کلیه را به شش دسته اصلی تقسیم میکنند
نارسایی حاد پیشکلیوی ناشی از کاهش جریان خون به کلیهها که با رفع علت است.
نارسایی ذاتی حاد ناشی از آسیب مستقیم به کلیه مانند ضربه فیزیکی، سموم یا ایسکمی (کمبود اکسیژن).
نارسایی حاد پسکلیوی ناشی از انسداد در مجاری ادراری مانند سنگ کلیه.
نارسایی مزمن پیشکلیوی ناشی از کمخونی مزمن که باعث کوچک شدن و نابودی تدریجی کلیه میشود.
نارسایی مزمن کلیه کاهش تدریجی عملکرد کلیه در طول زمان.
نارسایی مزمن پسکلیوی ناشی از انسداد طولانیمدت مجاری ادراری که فشار به مثانه و آسیب به کلیه را به دنبال دارد.
مراحل بیماری مزمن کلیه
بیماری کلیوی پنج مرحله دارد که از بسیار خفیف (مرحله ۱) تا نارسایی کامل (مرحله ۵) ادامه دارد
مرحله ۱
کلیه آسیب دیده اما فرد هیچ علائم مشهودی ندارد.
مرحله ۲
مرحله خفیف با علائم قابلتشخیص مانند پروتئین در ادرار یا آسیب فیزیکی به کلیه.
مرحله ۳
کلیهها به درستی کار نمیکنند و علائمی مانند تورم دست و پا، کمردرد و تغییر ادرار ظاهر میشود.
مرحله ۴
مرحله متوسط تا شدید که در آن پزشک برنامه درمانی برای کاهش آسیب تجویز میکند.
مرحله ۵
مرحله نزدیک به نارسایی کامل با علائم شدید مانند استفراغ، مشکلات تنفسی، خارش پوست و نیاز به دیالیز یا پیوند کلیه.
علائم نارسایی کلیه
در مراحل اولیه علائم ممکن است نامحسوس باشند. علائم رایج شامل موارد زیر است
خستگی شدید، گرفتگی عضلات، تهوع و استفراغ، خارش یا خشکی پوست، تغییر تعداد دفعات ادرار، گیجی و اختلال تمرکز، کاهش اشتها یا طعم فلزی در دهان، تورم (بهویژه در دست، مچ پا و صورت).
علائم اولیه
تنگی نفس، تورم اندامها و کاهش خروج ادرار از مهمترین هشدارهای اولیه هستند.
علل نارسایی کلیه
دیابت و فشار خون بالا رایجترین علل بیماری مزمن کلیه هستند. دیابت کنترلنشده باعث هیپرگلیسمی و آسیب به کلیه میشود. فشار خون بالا با گذشت زمان بافت کلیه را تخریب میکند. سایر علل شامل
بیماری کلیه پلیکیستیک (ارثی)، بیماریهای گلومرولی (آسیب به قدرت تصفیه)، لوپوس (بیماری خودایمنی).
نارسایی حاد کلیه بهصورت ناگهانی (در عرض ساعتها یا روزها) رخ میدهد و معمولا موقتی است. علل آن شامل کمآبی شدید، انسداد مجاری ادراری، مصرف برخی داروها، بیماریهای خودایمنی کلیه و بیماریهای درماننشده قلبی یا کبدی است.
عوامل ریسک
شرایطی که احتمال ابتلا را بالا میبرند دیابت، فشار خون بالا، بیماری قلبی، سن بالای ۶۰ سال، ساختار غیرطبیعی کلیه، سابقه خانوادگی بیماری کلیوی و مصرف طولانیمدت مسکنها (بهویژه ).
تشخیص نارسایی کلیه
پزشک از آزمایشهای زیر برای ارزیابی عملکرد کلیه استفاده میکند
آزمایش خون تعیین میزان تصفیه مواد زائد توسط کلیه.
آزمایش ادرار اندازهگیری پروتئین، خون و سایر مواد در ادرار.
تصویربرداری سونوگرافی، اوروگرام CT و MRI برای شناسایی ناهنجاریها و انسدادها.
درمان نارسایی کلیه
رویه درمانی به علت و شدت بستگی دارد. در مراحل اولیه پزشک با مراقبتهای دورهای عملکرد کلیه را حفظ میکند
تجویز دارو، کنترل منظم فشار خون، آزمایشهای خون دورهای.
۱. دارودرمانی
بسته به علت بیماری داروهای زیر تجویز میشوند
دیورتیکها (دفع مایعات اضافی)، استاتینها (کاهش کلسترول)، ویتامین و کلسیتربول (جلوگیری از تحلیل استخوان)، عوامل محرک اریتروپویتین (رفع کمخونی)، مهارکننده ACE یا مسدودکننده ARB (کنترل فشار خون).
۲. دیالیز
دیالیز خون را تصفیه میکند و دو نوع اصلی دارد
همودیالیز دستگاهی خون را در کلینیک یا بیمارستان تصفیه میکند (۳ تا ۴ جلسه در هفته).
دیالیز صفاقی از طریق کاتتر در شکم انجام شده و گاهی در خانه امکانپذیر است.
۳. پیوند کلیه
انتقال کلیه سالم از اهداکننده به بیمار، روش درمانی نهایی در مراحل پیشرفته است.
پیشگیری از نارسایی کلیه
اگرچه پیشگیری کامل ممکن نیست، اما اقدامات زیر به حفظ عملکرد کلیه کمک میکنند
حفظ فشار خون در محدوده طبیعی، مراجعه منظم به پزشک برای ارزیابی عملکرد کلیه، پرهیز از غذاهای پرپروتئین و پرسدیم، کنترل قند خون در دیابتیها.

هشدار! این مطلب صرفا جنبه آموزشی دارد و برای استفاده از اطلاعات لازم است با پزشک یا متخصص مربوطه مشورت کنید.