سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) در گزارشی تازه اعلام کرد که پیشرفت هوش مصنوعی تنها ۱۴درصد از مشاغل را به طور کامل از انسان‌ها می‌رباید، در حالی که ۳۲درصد از مشاغل دچار تحول بنیادین شده و نیازمند یادگیری مهارت‌های جدید برای همکاری با تکنولوژی شده‌اند. این یافته در تضاد با تحقیق مشهور دانشگاه آکسفورد در سال ۲۰۱۳ قرار دارد که پیش‌بینی کرده بود ۴۷درصد از ۷۰۲ شغل بررسی‌شده توسط ربات‌ها و اتوماسیون حذف خواهند شد.

پژوهش آکسفورد که سال‌ها مبنای بحث‌های عمومی بود، با ضعف‌های روش‌شناختی جدی روبرو بوده است. محققان آکسفورد فرض کرده بودند هر شغلی که از نظر فنی قابل اتوماسیون باشد، حتما منجر به بیکاری می‌شود، اما تجربه دنیای واقعی نشان می‌دهد کارفرمایان به دلایل اقتصادی، قانونی و انسانی، جایگزینی فوری و کامل نیرو‌ها را انجام نمی‌دهند. این نکته باعث شد پژوهش‌های بعدی نتایج آکسفورد را به چالش بکشند.

مؤسسه تحقیقاتی ZEW در مان‌هایم آلمان با در نظر گرفتن متغیر‌هایی چون سن، تجربه کاری، جنسیت، درآمد و سطح تحصیلات شاغلان، به نتیجه رسید که تنها ۹درصد مشاغل به طور کامل قابل جایگزینی با هوش مصنوعی هستند. محققان ZEW تأکید کردند بسیاری از مشاغل اگرچه از ابزار‌های هوش مصنوعی بهره می‌برند، اما حذف نیروی انسانی در آن‌ها در دستور کار قرار ندارد. این تفاوت‌های قابل‌توجه میان سه تحقیق بزرگ، ابهام در مورد آینده بازار کار را افزایش داده است.

گزارش OECD جنبه‌های امیدوارکننده‌ای دارد اگرچه ربات‌ها ۱۴درصد مشاغل را می‌گیرند، اما ۳۲درصد مشاغل متحول می‌شوند به‌گونه‌ای که وظایف شغلی در آن حرفه‌ها تغییر جوهری می‌یابد. این به معنای این است که کارکنان باید مهارت‌های لازم برای همکاری با هوش مصنوعی را بیاموزند تا در شغل‌های خود بمانند. سازمان توسعه اقتصادی همچنین بر نقش سیاست‌گذاری‌های دولتی در مدیریت این گذار تأکید دارد.

هر سه تحقیق بر یک اصل مشترک تأکید دارند می‌زان تهدید اتوماسیون باید بر اساس ماهیت شغل سنجیده شود. مشاغلی که وظایف تکرارپذیر، روتین‌محور و ساده دارند، در معرض خطر بیش‌تری قرار می‌گیرند. بر اساس تحقیق آکسفورد، بازاریابان تلفنی، نظافتچی‌ها، کارشناسان بیمه، تعمیرکاران ساعت، نمایندگان باربری و رانندگان، کارکنان اداره مالیات، کاربران ماشین‌آلات صنعتی، کارمندان حسابداری و کارگران کارخانه‌های تولیدی در دسته مشاغل پرریسک قرار می‌گیرند.

در مقابل، مشاغلی که نیازمند خلاقیت، مهارت‌های بین‌فردی، تصمیم‌گیری پیچیده و احساس و درک انسانی هستند، احتمال جایگزینی کمتری دارند. پزشکی و دندان‌پزشکی، تدریس، وکالت و قضاوت، مددکاری اجتماعی، آتش‌نشانی و خدمات اورژانس، و مشاغل مدیریتی در این دسته قرار می‌گیرند. با این حال، حتی در این مشاغل نیز هوش مصنوعی در حال تغییر ماهیت وظایف روزمره است و نیازمند سازگاری است.

جایگزینی ربات به جای انسان در مشاغل مختلف

برای افزایش امنیت شغلی در عصر هوش مصنوعی، کارشناسان سه راهکار اصلی پیشن‌هاد می‌دهند. اول، یادگیری مهارت‌های جدید، به‌ویژه مهارت‌های نرم همچون کار تیمی، حل مسئله و مدیریت، که شانس حفظ شغل را در مواجهه با اتوماسیون افزایش می‌دهد. تخصص عمیق در یک حوزه نیز مانع جایگزینی آسان می‌شود، چرا که آموزش هوش مصنوعی برای کار‌های تخصصی نیازمند حجم عظیمی از داده‌هاست.

دوم، تمرین سازگاری با تغییرات تکنولوژیک. هوش مصنوعی قطعا وظایف روزمره را تغییر خواهد داد؛ برخی حذف شده و وظایف نوین جایگزین می‌شوند. کارمندانی که تمایل و توانایی یادگیری ابزار‌های جدید را نشان دهند، در نظر کارفرمایان ارزشمند‌تر خواهند بود. مثالی کلاسیک، انبارداری است که با ورود نرم‌افزار‌های هوشمند، مهارت کار با رایانه و تحلیل داده‌ها به پیش‌نیاز تبدیل شده است.

سوم، تبدیل شدن به همکار یا ناظر هوش مصنوعی. با گسترش کاربرد ربات‌ها، تقاضا برای نیروی انسانی القادر بر نظارت، عیب‌یابی و مدیریت این سیستم‌ها افزایش می‌یابد. ربات‌ها ممکن است دچار خطا شوند یا نیازمند به‌روزرسانی باشند؛ افراد با مهارت‌های فنی و تحلیلی می‌توانند مشاغل نوینی را در این حوزه ایفا کنند که مستقیما ناشی از حضور ماشین‌هاست.

فرصت‌ها و چالش‌های هوش مصنوعی در بازار کار

مؤسسه مشاوره جهانی مک‌کنزی در تحقیقیمتمایز، جنبه مثبتی را برجسته می‌کند هوش مصنوعی می‌تواند مشاغل جدیدی در حوزه‌های فناوری ارتباطات، سلامت و درمان، مدیریت، آموزش و بخش تولیدی ایجاد کند. عوامل چون افزایش مصرف و درآمد، پیری جمعیت جهان، به‌کارگیری فناوری‌های نوین و سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر، از دلایل ایجاد فرصت‌های شغلی جدید توسط هوش مصنوعی شمرده شده‌اند.

در جمع‌بندی، پیشرفت هوش مصنوعی پدیده‌ای دوپهلو است که هم چالش و هم فرصت به همراه می‌آورد. مدیریت موفق این گذار نیازمند سیاست‌گذاری‌های کلان اقتصادی از سوی دولت‌ها و تلاش فردی برای افزایش سازگاری شغلی و ارتقای مهارت‌هاست. آنچه در دست ماست، آمادگی برای یادگیری مداوم و پذیرش تغییر است تا در بازار کار آینده جایگاه خود را حفظ کنیم.

شما چه تحلیلی از فرصت‌ها و چالش‌های هوش مصنوعی در بازار کار دارید؟ آینده شغلی خود را با توجه به سرعت پیشرفت فناوری چگونه ارزیابی می‌کنید؟ نظرات خود را در بخش کامنت‌ها با ما در میان بگذارید.