به گزارش خبرگزاری، پوپولیسم یا عوامگرایی بهعنوان یکی از پدیدههای سیاسی تأثیرگذار در تاریخ معاصر، ریشه در جنبشهای اواخر قرن نوزدهم آمریکا دارد و اکنون در سراسر جهان بازتولید میشود. این رویکرد سیاسی بر تضاد میان مردم خوب و اخلاقمند و نخبگان فاسد و خودخواه تأکید دارد و رهبران کاریزماتیک را به عنوان تنها نماینده واقعی اراده ملت معرفی میکند.

تعریف رایج پوپولیسم بر اساس رویکرد ایدهمحور، این پدیده را مبارزهای وسیع میانجامعه و نهادهای قدرت متمایل میداند. پوپولیستها نخبگان را ترکیبی از نهادهای سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و رسانهای میشناسند که منافع گروههای ذینفع مانند مهاجران، اتحادیههای کارگری و شرکتهای بزرگ را بر اولویتهای عمومی ترجیح میدهند. این ویژگی باعث میشود پوپولیسم در طیف وسیعی از ایدئولوژیها از ناسیونالیسم و لیبرالیسم تا سوسیالیسم نمود پیدا کند.
هویت پوپولیسم در آمریکا با ریاستجمهوری اندرو جکسون در سال ۱۸۲۹ آغاز شد. جکسون که به رئیسجمهور خلق معروف بود، با مقابله با بانک ملی و چالشطلبی از احکام دیوان عالی، الگوی رهبر ضدنیروهای سنتی را تدوین کرد. سپس در سال ۱۸۹۲ تشکیل حزب پوپولیست، این جنبش را سازمانیافت کرد اگرچه نتوانست حمایتی گسترده در شمال آمریکا کسب نماید و تا ۱۹۰۸ منحل شد.
در قرن بیستم، هوی لانگ فرماندار لوئیزیانا با مبارزه علیه مونوپلهای نفتی و برنامههای توزیع ثروت، موج جدیدی از پوپولیسم را ایجاد کرد. جورج والاس نیز با ترکیب نژادپرستی و پوپولیسم اقتصادی، چهره دیگری از این جریان را در دهه ۱۹۶۰ به نمایش گذاشت. قرن بیستویکم شاهد ظهور حزب چای به عنوان پوپولیسم محافظهکار، برنی سندرز نماد پوپولیسم چپگرایانه و دونالد ترامپ به عنوان محققین شعار آمریکا را دوباره بزرگ کنیم بود.
<figcaption id="caption-attachment-288809" class="wp-caption-text"سناتور ترورشده آمریکا؛ هوی لانگ
<figcaption id="caption-attachment-288808" class="wp-caption-text"جورج والاس؛ فرماندار آلاباما
<figcaption id="caption-attachment-288807" class="wp-caption-text"نماد حزب چای
<figcaption id="caption-attachment-288805" class="wp-caption-text"برنی سندرز؛ سناتور آمریکا
<figcaption id="caption-attachment-288804" class="wp-caption-text"دونالد ترامپ؛ رئیسجمهور سابق آمریکا
تفاوت بنیادین پوپولیسم راست و چپ در اولویتهای رقابت است. پوپولیسم راستگرا بر محور ناسیونالیسم، محافظهکاری اجتماعی، بومیگرایی و مقابله با مهاجر تمرکز دارد و اغلب از علمستیزی در مورد تغییرات اقلیمی حمایت میکند. در مقابل پوپولیسم چپگرا یا پوپولیسم اجتماعی، برابری اقتصادی، عدالت اجتماعی و نقد جهانیسازی را در اولویت قرار میدهد و از حقوق اقلیتها دفاع میکند. جنبش اشغال وال استریت در ۲۰۱۱ نماد بارز این جریان بود.
ویژگیهای مشترک رهبران پوپولیستی شامل نخبهستیزی، ترویج تئوریهای توطئه، بیاعتمادی به مؤسسات دموکراتیک و تمایل به ایجاد حس بحران دائمی است. دکتر بنجامین موفیت این رهبران را معتقد به حفظ وضعیت اضطراری میداند که در آن مردم مدام تحت تهدید نخبگان یا بیگانگان قرار دارند. هوگو چاوز این منطق را با جمله من یک فرد نیستم، من مردم هستم خلاصه کرد.
<figcaption id="caption-attachment-288811" class="wp-caption-text"اشغال وال استریت؛ روی پلاکارد نوشتهاند: بدهی شما چقدر است؟
<figcaption id="caption-attachment-288803" class="wp-caption-text"ویکتور اوربان؛ نخستوزیر مجارستان
<figcaption id="caption-attachment-288802" class="wp-caption-text"ژائیر بولسونارو؛ رئیسجمهور برزیل
بر اساس گزارش مؤسسه تونی بلر برای تغییرات جهانی، قدرتهای پوپولیستی از سال ۱۹۹۰ تا کنون به شدت افزایش یافتهاند. این پدیده که قبلا مختص آمریکای لاتین و اروپای شرقی بود، اکنون در دموکراسیهای شده اروپای غربی و آسیا نیز ریشه دوانده است. ویکتور اوربان در مجارستان با حذف تدریجی آلیاهای دموکراتیک و سیاستهای ضدمهاجر و ضدLGBTQ، و ژائیر بولسونارو در برزیل با انکار علم در مقابله با کرونا و تحقیر از مؤسسات قضایی، نمونههای بارز پوپولیسم اقتدارگرای معاصر هستند.
تحلیلگران هشدار میدهند که پوپولیسم معاصر با تضعیف احزاب سیاسی، تبدیل انتخابات به ابزار تایید قدرت رهبر و قربانی کردن گروههای حاشیهنشین، دموکراسی پارلمانی را از درون تهدید میکند. ناسیونالیسم افراطی، نژادپرستی، توطئهافکنی و پنهانسازی علل واقعی مشکلات اقتصادی، ابزارهای رایج تثبیت قدرت در این مدل حکومتی هستند.