فرزندپروری وظیفهای دشوار و پیچیده است که گاهی اوقات استرسزا نیز میشود و بسیاری از والدین به دنبال روشهایی برای سادهتر کردن زندگی روزمره هستند. برای فرستادن فرزندان به مهدکودک یا مدرسه راهکارهایی وجود دارد که این فرآیند را راحتتر میکند و ایجاد روتین شبانه یکی از موثرترین این روشهاست. در این گزارش ۸ نکته مهم برای برقراری روتین شبانه بچههای مدرسهای جهت داشتن صبحهای آرام و بیاسترس معرفی شده است.
۱. رژیم غذایی سالم به عنوان پایه روتین شبانه
در گام اول باید اطمینان حاصل شود که فرزندان تغذیه مناسبی دارند و شب را با شکم پر به صبح میرسانند. تغذیه سالم باعث میشود کودکان خوابی طولانیتر و عمیقتر تجربه کنند. انتخاب غذاهای مغذی و سیرکننده برای شام و میانوعده پیش از خواب، اولین قدم در ایجاد روتین شبانه است.
مواد غذایی مناسب برای پیش از خواب
انتخاب موادی حاوی پروتئین، چربی مفید و میوههای سالم، خوابیدن راحت و داشتن خواب باکیفیت را برای کودکان تسهیل میکند. کارشناسان معتقدند مصرف پروتئینهای باکیفیت مانند گوشت بوقلمون و ماهیهای روغنی همچون سالمون در وعده شام، کیفیت خواب را بهبود میبخشد. همچنین بهتر است پیش از خواب از مصرف غذاهای شیرین و خوراکیهایی حاوی کافئین مانند شکلات خودداری شود. تحقيقات نشان میدهد که مصرف آجیل، گیلاس و کیوی باعث راحتخوابیدن میشود و میتوان از این موارد به جای دسر پس از شام استفاده کرد.
نوشیدنیهای آرامشبخش
نوشیدنیهایی که کودک پیش از خواب مصرف میکند نیز میتواند به خواب آسوده او کمک کند. برای مثال اگر فرزندان همراه شام یا پیش از خواب، یک لیوان شیر حاوی تریپتوفان بنوشند، زودتر به خواب میروند.
۲. ایجاد روتین شبانه ثابت و قابل پیشبینی
برنامهریزی و برقراری روتین در احساس امنیت و راحتی کودک نقش مهمی ایفا میکند. بر اساس تحقیقات، روتینهای خانوادگی به رشد عاطفی و اجتماعی کودکان کمک میکنند. کودکان چه همراه والدین باشند و چه تحت مراقبت پرستار، از روابط و محیطهای پیشبینیپذیر لذت میبرند و روتینها به آنها احساس امنیت میدهد.
تشریفات پیش از خواب
فرقی نمیکند فرزندان نوزاد باشند یا نوجوان، خواباندن آنها اغلب کاری دلهرهآور است. رعایت تشریفات پیش از خواب به کودکان کمک میکند راحتتر بخوابند. میتوان یک باشگاه کتابخوانی خانوادگی تشکیل داد و هر شب در کنار هم چند صفحه از یک کتاب خواند. یک جلسه یوگای خانوادگی با تکنیکهای ساده تنفسی نیز باعث آرامش فرزندان و خواب راحتتر میشود.
ثابت نگهداشتن زمان خواب و بیداری
نکته مهم دیگر برای ایجاد روتین ثابت، پایبندی به زمان مشخص خواب و بیداری است. کارشناسان معتقدند باید برای خوابیدن کودک برنامه منظمی تدوین کرد و حتی در آخر هفتهها نیز به این برنامه وفادار ماند. این کار باعث تنظیم یک چرخه خواب ثابت برای کودک میشود.
حمام قبل از خواب
برای خواب آسوده نوزادان، حمام دادن یا ماساژ با روغنهای آرامشبخش مفید است. حمام کردن کودکان نوپا نیز سبب خواب راحت آنها میشود. پس از حمام، به کودکان کمک کنید تا دندانهایشان را مسواک بزنند. سپس چند کتاب برای مطالعه در تختخواب انتخاب کرده و به اتاقخواب بروید. در اتاقی با نور کم، روی صندلی گهوارهای یا تختخواب، برای کودک با صدای بلند کتاب بخوانید. روشن کردن دستگاه صدای سفید حین مطالعه نیز به کودک علامت میدهد که وقت خواب فرا رسیده است.
فهرست کارهای پیش از خواب
از آنجا که بسیاری از کودکان برای خوابیدن مقاومت میکنند، بهتر است یک فهرست تهیه کرده و کارهای لازم پیش از خواب را در آن ثبت کنید تا تمرکز حفظ شود. بررسی همه موارد پیش از خواب، کودک را متمرکز نگه میدارد و به والدین کمک میکند کارها را با سرعت ثابتی انجام دهند. برخی کودکان استفاده از فهرست یا برنامهای با جلوه بصری زیبا را دوست دارند.
۳. زنگ خواب را زودتر به صدا درآورید
ممکن است روتین شبانه به دلیل دستشویی ناگهانی یا خواندن چند صفحه اضافی کتاب از مسیر اصلی خارج شود. بنابراین بهتر است همه کارها را زودتر از موعد خواب آغاز کنید تا اطمینان حاصل شود که فرزندان همیشه در زمان مشخص در رختخواب خواهند بود.
تشخیص زمان خواب کودک
معمولا یافتن زمان دقیق خواب کودک در ابتدا با کمی آزمون و خطا همراه است. باید به نشانههایی مانند خمیازهکشیدن یا مالیدن چشمها توجه کرد. کودکان بیش از حد خسته، اغلب برای خوابیدن دچار مشکل میشوند یا در برابر آن مقاومت میکنند. در نتیجه بهتر است پیش از بروز چنین شرایطی، زمان خواب را تشخیص دهید. هر کودک زمان خواب متفاوتی دارد، اما بر اساس قاعده کلی، کودکان ۹ تا ۱۲ ماهه حداکثر ۴ ساعت بیدار میمانند. این زمان برای کودکان ۱ تا ۲ ساله به ۵ ساعت و برای کودکان ۲ تا ۳ ساله به ۶ ساعت افزایش مییابد.
آمادهسازی برای خواب
بهتر است کودک حداقل ۱ ساعت پیش از زمان خواب، از وسایل الکترونیکی مانند تبلت، تلفن همراه و تلویزیون استفاده نکند. نور آبی نمایشگر این وسایل ممکن است چرخه خواب کودک را مختل کند. با کنار گذاشتن این وسایل قبل از خواب، ذهن کودک برای خوابی آسوده آماده میشود. انتخاب رختخواب مناسب به همراه کودک نیز باعث میشود که او خود را مسئول زمان خواب بداند و برای خواب آماده شود.
۴. برای صبح از شب قبل آماده شوید

آمادگی برای صبح مدرسه به والدین و کودکان کمک میکند تا خواب خوبی داشته باشند. با بررسی کارهای فردا، کوک کردن ساعت و برنامهریزی، ذهن در شب آرام شده و خستگی از بین میرود. میتوان تکالیف مدرسه فرزندان را بررسی کرد، ناهار فردا را آماده کرد یا لباسهای آنها را مرتب نمود. با انجام این کارها، اطمینان حاصل میشود که کودکان فردا صبح بدون عجله برای مدرسه حاضر میشوند.
صبح روز مدرسه همیشه با استرس همراه است، اما با آمادگی از شب قبل میتوان در زمان صرفهجویی کرد. ناهار روز بعد خود و فرزندان را تهیه کنید. غذا را در ظرف ناهار بریزید و به همراه بطری آب در یخچال بگذارید. صبح روز مدرسه ظرف غذا و بطری آب را به کودکان بدهید تا با خود به مدرسه ببرند. وسایل ضروری مانند کتابها یا وسایل ورزشی را نیز بستهبندی و آماده کنید. مطمئن شوید که تمام دفترها، کتابها و وسایل لازم دیگر آماده شدهاند. با آماده کردن ناهار و کیف مدرسه، احتمال فراموشی یا جابهجایی وسایل کمتر میشود.
۵. به فرزندان اجازه دهید در آمادهسازی کمک کنند
کودکان، بهویژه نوزادان، دوست دارند همه چیز را خودشان هدایت کنند. بنابراین به آنها اجازه دهید در ایجاد روتین شبانه مشارکت کنند. مغز و بدن آنها به سرعت تغییر میکند و مسئولیتپذیری بیشتر را میخواهند.
پس از پوشیدن لباس خواب، باید لباسهای روز بعد را انتخاب کرد. برای اجتناب از مشاجره صبحگاهی و شنیدن جملاتی مانند این پیراهن را دوست ندارم یا نمیخواهم این شلوار را بپوشم، به کودکان حق انتخاب دهید. چند لباس مناسب برای مدرسه را انتخاب کرده و به کودک بگویید از میان آنها یکی را برگزیند. علاوه بر این، بهتر است همراه کودک آبوهوی فردا را بررسی کنید. مطمئن شوید که لباسی متناسب با دمای هوای فردا انتخاب میشود. این کار باعث میشود کودک روش انتخاب لباس را بیاموزد و با او درگیر مشاجره نشوید.
۶. صبر و حوصله داشته باشید
معمولا با کودکان همه چیز طبق برنامه پیش نمیرود. برنامهها اغلب به تعویق میافتند و زمان خواب تغییر میکند. در چنین شرایطی، برخی والدین خشمگین میشوند. به جای این کار، کمی صبر و حوصله داشته باشید. احتمالا فرزندان برای اینکه وقت بیشتری را با والدین بگذرانند، زمان خواب را به تعویق میاندازند. با این حال نگران نباشید، چون چند دقیقه تأخیر روتین شبانه را بر هم نمیزند. ایجاد روتینهای همیشگی و پیشبینیشده برای زمان خواب به والدین کمک میکند تا هم شبها و هم صبحهایی لذتبخش و بدون استرس داشته باشند.
۷. اتاقخواب کودک را برای خواب آماده کنید

محیط خواب کودک در خواب آسوده او نقش مهمی دارد. برای اطمینان از آرامشبخش بودن اتاقخواب به نکات زیر توجه کنید
- اتاق را تاریک نگه دارید. پردههای تیره یا ضخیم نور بیرون را کمتر به داخل هدایت میکنند.
- اتاق را خنک کنید. اتاقخواب بسیار گرم خواب کودک را مختل میکند و نمیگذارد که بخوابد.
- صداهای اضافی را حذف کنید. اتاق را ساکت نگه دارید. برخی کودکان با صدای آهسته یک دستگاه صدای سفید یا پنکه به راحتی میخوابند.
- از تختخواب فقط برای خوابیدن استفاده کنید. فرزندان را تشویق کنید تا انجام تکالیف، کتابخواندن و سایر کارها را در مکانهای دیگری به غیر از رختخواب انجام دهند.
۸. بهداشت خواب را رعایت کنید
علاوه بر روتین شبانه، باید به بهداشت خواب کودکان نیز توجه کرد. بهداشت خواب هم به عادات روزانه و هم به الزامات شبانه مربوط میشود. نکاتی که باید رعایت شوند عبارتاند از
- ورزش منظم ورزش کردن کودکان باعث بهبود خواب و کاهش استرس آنها میشود. فراموش نکنید که کمتحرکی در دوران مدرسه احتمال چاقی در بزرگسالی را افزایش میدهد. البته کودکان نباید در زمانی بسیار نزدیک به خواب ورزش کنند، چون مانع خوابیدن میشود.
- بهاندازه بودن فعالیتهای فوقبرنامه داشتن برنامه فوقبرنامه سرگرمکننده و هیجانانگیز است، اما زمان آزاد و استراحت نیز برای رشد کودک اهمیت دارد. علاوه بر این، کاهش مدتزمان فعالیتهای فوقبرنامه با خواب بیشتر نوجوانان ارتباط مستقیمی دارد.
- محدود کردن زمان چرتزدن نوجوانان نوجوانانی که بعدازظهر چرت میزنند، شب خوابی کوتاهتر و سبکتر دارند.
- چرتنزدن کودکان در بعدازظهرها اگر چرت عصرگاهی خواب شبانه فرزندان را مختل میکند، اجازه ندهید چرت بزنند. با این حال اگر کودک برای ادامه فعالیتهای روزانه به چرت عصرگاهی نیاز دارد، اجازه دهید که کمتر از ۳۰ دقیقه چرت بزند.
نظر شما چیست؟
معمولا صبح روز مدرسه با استرس و عجله همراه است. برای اینکه فرزندان روز مدرسه را آرام آغاز کنند، باید شب قبل از آن خوابی آسوده داشته باشند. خواب راحت نیز با ایجاد روتین شبانه ممکن میشود. با توجه به نکاتی که در این مقاله مطرح شد، میتوان شبها و روزهای مدرسه را به لحظاتی آرام و کمدردسر تبدیل کرد.
صبح روزهای مدرسه فرزند شما چگونه است؟ آیا تا به حال با مشکلات روز مدرسه روبرو شدهاید؟ به نظر شما برای آرامش روزهای مدرسه چه راهکارهای دیگری وجود دارند؟
