امنیت روانی در محیط کار به معنای آن است که کارکنان بتوانند ایده‌ها و نظرات خود را بدون ترس از تحقیر، قضاوت دیگران یا شرمندگی بیان کنند. این مفهوم از نیاز‌های اولیه انسانی محسوب می‌شود و تا زمانی که فراهم نباشد، فرد نمی‌تواند برای رشد و شکوفایی تلاش کند یا از فرصت‌های موجود بهره‌برداری نماید.

اهمیت ایجاد امنیت روانی در محیط کار

پروفسور ایمی ادمنسون، استاد دانشکده بازرگانی هاروارد، برای نخستین بار اصطلاح امنیت روانی در محیط کار را مطرح کرد و تأکید داشت که اعضای تیم با باور به این اصل می‌توانند ریسک‌های کار تیمی و تعارض‌های احتمالی را کاهش دهند. وقتی کارکنان از نظر روانی امنیت داشته باشند، آزادانه ایده‌های خود را عرضه می‌کنند و از بیان نظر نمی‌ترسند. ادمنسون معتقد است برای تحقق امنیت روانی در سازمان‌ها باید هنجار‌هایی ایجاد گردد و از کلیه افراد درخواست مشارکت شود؛ هنجار‌های نقض‌نشدنی که عدم رعایت آن‌ها پیامد‌هایی دارد.

امنیت روانی در محل کار همان‌اندازه امنیت جسمانی اهمیت دارد. دلایل ضرورت ایجاد محیط امن روانی و مزایای آن شامل موارد زیر است افزایش مشارکت و تعامل کارکنان و از بین رفتن ترس از قضاوت؛ پیشگیری از تمسخر بر اساس جنسیت، قومیت یا سلیقه و تقویت یکپارچگی سازمانی؛ آزادی بیان نظر که بستر ظهور ایده‌های خلاقانه و نوآورانه فراهم می‌کند؛ بهبود رفاه کارکنان، کاهش دغدغه‌های ذهنی و استرس و در نتیجه عملکرد بهتر؛ تبدیل کارکنان به سفیران برند با رضایت شغلی بالا؛ حفظ نیرو و کاهش جابه‌جایی شغلی با صرفه‌جویی در زمان و منابع؛ تشویق به ریسک‌پذیری هوشمندانه که مسیر موفقیت را هموار می‌کند؛ و در نهایت ارتقای عملکرد سازمانی و افزایش بازده‌ی.

عمل‌کردن تأثیرگذاری بیش‌تری نسبت به حرف‌زدن دارد و فرهنگ سازمانی بازتاب رفتار مدیران است. گام اول ایجاد امنیت روانی، پای‌بندی خود مدیران به این اصل در رفتار روزمره است. با گذشت زمان کارکنان از مدیران الگوبرداری می‌کنند و امنیت روانی به یکی از نشانه‌های فرهنگ سازمانی مبدل می‌شود. برای این منظور باید هنجار‌های مشخصی تدوین و خود مدیران نخستین رعایت‌کنندگان آن باشند.

روش‌های عملی ایجاد امنیت روانی شامل موارد زیر می‌شود برگزاری جلسات منظم، نظرخواه‌ی و گوش دادن فعالانه برای ارتقای مهارت‌های ارتباطی؛ تشویق کارکنان خجالتی به بیان نظر و توضیح اینکه سکوت مانع طرح ایده‌های خلاقانه می‌شود; قدردانی از ابراز نظر حتی مخالف با نظر مدیر؛ پذیرش اشتبا‌هات مدیریتی و به اشتراک‌گذاری تجربیات شکست برای ل‌سازی خطا؛ واکنش سازنده به خطای کارکنان بدون تخریب شخصیت؛ همدلی با کارکنان و تعامل بدون قضاوت؛ اختصاص وقت در جلسات برای احوال‌پرسی و نشان دادن اهمیت فرد فرا‌تر از نقش سازمانی; برگزاری جلسات مهمانی اضطراب برای اشتراک دغدغه‌ها و تقویت روحیه همدلی؛ و اطلاع‌رسانی قبلی مبحث جلسات برای فراهم آوردن فرصت فکر و مشارکت بیش‌تر.

در سازمان‌هایی که به صورت دورکاری یا در محیط‌های مجازی فعالیت می‌کنند، تعامل اعضا همچنان نیازمند امنیت روانی است. حتی اگر کارکنان یکدیگر را به صورت حضوری ندیده باشند، باید در جلسات آنلاین فرصت بیان دغدغه‌ها داده شود، موانع ابراز نظر برداشته شود، موضوعات غیر‌کاری برای تقویت ارتباط بحث شود، مدیران از اشتبا‌هات خود بگویند و قدردانی از کارکنان فرا‌موش نشود.

مدیران باید بتوانند فقدان امنیت روانی را تشخیص دهند. نشانه‌های محیط ناامن شامل موارد زیر است عدم بیان راحت نظر مخالف با مدیران؛ انحصار سخنرانی در جلسات توسط مدیر؛ بیان غیر‌صریح و در لفافه؛ عدم دریافت بازخورد منفی؛ عدم ارائه انتقاد سازنده؛ عدم بحث آزاد درباره مشکلات پروژه؛ کمبود تعامل بین تیم‌ها؛ روحیه بی‌انرژی و تنها پر کردن ساعت کاری; ترجیح رقابت و تخریب بر همکاری؛ عدم درخواست کمک در صورت نیاز؛ و وجود کارکنان جدا شده که نمی‌توانند با دیگران ارتباط برقرار کنند.

امنیت روانی در محیط کار نه یک مزیت جانبی، بلکه یک ضرورت اساسی است. این مفهوم هم به نفع کارکنان و هم به نفع سازمان تمام می‌شود. وقتی کارکنان امنیت روانی داشته باشند، از شغلشان راضی‌اند و بهترین نسخه خود را در کار نشان می‌دهند که در پیشرفت سازمان موثر واقع می‌شود.