به گزارش چطور، اختلال تبدیلی یکی از پیچیدهترین بیماریهای روانی است که بهصورت علائم جسمی بروز مییابد و تشخیص آن نیازمند دقت پزشکان متخصص است. این بیماری که در ادبیات پزشکی با نام تبدیل نیز شناخته میشود، نشاندهنده تعامل عمیق بین روان و بدن انسان میباشد.
اختلال تبدیلی چیست و چگونه تعریف میشود؟
اختلال تبدیلی نوعی بیماری روانی است که در آن فرد دچار علائم جسمی مانند فلجشدن، اختلال در تکلم، لرزش و سایر مشکلات حرکتی میشود، بدون اینکه پایه عصبی یا جسمانی قابلتشخیصی برای این علائم وجود داشته باشد. اگر پس از معاینههای کامل عصبشناختی و جسمانی، هیچ بیماری عضالانمایهای یافت نشود، پزشکان به احتمال اختلال تبدیلی میاندیشند. اصطلاح تبدیل به این معناست که رنج و درد روانی بیمار، بهصورت ناخودآگاه به علائم جسمانی تبدیل شده است. آمارهای پزشکی نشان میدهد که این اختلال نادر است و تقریبا ۵ نفر از هر ۱۰۰ هزار نفر در جامعه به آن مبتلا میشوند.
نکته بسیار مهم این است که اگرچه منشأ این علائم روانی است، اما درد و مشکلات جسمی که بیمار تجربه میکند، کاملا واقعی هستند و گوه یا توهم محسوب نمیشوند. فرد مبتلا نمیتواند بهصورت ارادی و تنها با تمرکز، این علائم را از خود دور سازد.
نشانههای اصلی اختلال تبدیلی
روانشناسان معتقدند که نشانههای این اختلال نوعی واکنش ناخودآگاه بدن به استرسها و فشارهای روانی برطرفنشدهاند. بدن با درگیر ساختن برخی اندامها و ایجاد درد یا عوارض دیگر، سعی میکند توجه را از رنج روانی معطوف به خود کند. اکثر علائم این اختلال بهصورت مشکلات حرکتی و اختلال در حواس پنجگانه بروز مییابند. در ادامه مهمترین نشانههای رایج فهرست شدهاند
- مشکل در راه رفتن و لرزش در دستها و پاهای بدن
- کوری موقت یا دوبینی
- کری یا اختلال در شنوایی
- ناهماهنگی بین اندامهای حرکتی مختلف
- واکنش نشان ندادن موقتی به محرکهای محیطی
- از دست دادن تعادل در حالت ایستادن
- از کار افتادن حس بویایی
- از دست رفتن حس لامسه
- از کار افتادن قدرت تکلم
- بیحسی در اندامهای مختلف بدن
- تشنجهای عضلانی
- مشکل در بلعیدن یا احساس گیر کردن جسمی در گلو
- احساس ضعف و فلج در دستها و پاهای بدن
بسیاری از افراد این علائم را تجربه میکنند، اما اغلب نگران نمیشوند زیرا بیشتر اوقات این نشانهها موقتی هستند. با این حال، اگر علائم بهصورت متناوب و تکراری رخ دهند، مراجعه به پزشک ضروری میباشد.
فرآیند تشخیص اختلال تبدیلی
از آنجا که علائم این اختلال شبیه به مشکلات عصبی و جسمانی است، بیمار در مرحله اول با شکایتهای جسمانی به پزشک مراجعه میکند. در این مرحله، ابتدا باید احتمال وجود بیماریهای عضالانمایهای و عصبی بهدقت بررسی شود و در صورت رد شدن آنها، به سمت تشخیص اختلال تبدیلی حرکت کرد.
بر اساس کتاب راهنمای تشخیصی و آماری اختلالهای روانی، برای تشخیص این اختلال باید موارد زیر در فرد مشاهده گردد
- حداقل یکی از نشانههای جسمی ذکرشده در فرد وجود داشته باشد
- نشانهها ناشی از بیماری جسمی، عصبی یا مصرف مواد مخدر نباشند
- علائم مرتبط با یک تجربه روانی دردناک یا پریشانی روحی در حال یا گذشته باشند
- نشانهها ناشی از بیماری روانی دیگری با علائم مشابه نباشند
پزشک با بررسی پیشینه پزشکی فرد و خانوادهاش، درباره تجربیات تلخ یا شدید روانی تحقیق میکند. در کنار این موارد، تصویربرداری امآرآی (MRI) نیز میتواند فعالیتهای غیرطبیعی یا عدم فعال بودن نواحی خاصی از مغز را آشکار سازد. این یافتن بسیار مهم است زیرا بیمار نمیتواند چنین الگوهای مغزی را جعل کند. همچنین امآرآی مشخص میکند که آیا فرد بیماری عصبی مرتبط با مغز و اعصاب دارد که منجر به علائم شده، یا نشانهها ریشه روانی دارند. در نهایت اگر تمام شرایط محقق گردد، تشخیص اختلال تبدیلی قطع میشود.
علل و عوامل بروز اختلال تبدیلی
هرچند دلیل دقیق این اختلال هنوز بهصورت کامل کشف نشده است، محققان حدس میزنند که جریانهای الکتریکی غیرطبیعی در بخشهای خاصی از مغز ممکن است مبنای این اختلال باشد. از سوی دیگر، تحمل یک شوک روانی یا استرس شدید نیز میتواند عامل بروز این اختلال گردد. برای مثال، سربازی که نمیخواهد شلیک کند، ممکن است بر اثر فشار روانی ناشی از دستور شلیک، موقتا فلج شود. البته این فشارهای روانی لزوما در زمان حال رخ نمیدهند. گاهی تجربه ترومای روانی در گذشته که حل نشده باقی مانده، پس از مدتی خود را بهصورت اختلال تبدیلی نشان میدهد.
معمولا این اختلال در کسانی دیده میشود که به سختی میتوانند درباره تجربیات گذشته خود صحبت کنند. از آنجا که آنها قادر به بیان رنجهای خود نیستند، مغز آنها راهی برای تخلیه فشار روانی مییابد که یکی از این راهها، بروز علائم جسمی است.
عوامل خطر افزایش احتمال ابتلا
- زنان تا دو برابر مردان احتمال ابتلا دارند
- شخصیتهای سختکوش، کمالگرا و بیش از حد باوجدان
- سابقه خانوادگی (اگر یکی از اعضای درجه یک سابقه ابتلا داشته باشد)
- بیماریهای روانی همرو مانند اختلال اضطراب، اختلال هویت تجزیهای یا اختلالهای شخصیت
- ویژگیهای شخصیتی ناسازگار
- وجود بیماریهای عصبی-شناختی با علائم مشابه که میتواند شدت نشانهها را افزایش دهد
- سابقه نادیده گرفته شدن یا سواستفاده جسمی و جنسی در دوران کودکی
روشهای درمانی اختلال تبدیلی
خوشبختانه این اختلال مادامالعمر نیست و کاملا درمانپذیر میباشد. حتی در برخی موارد با گذشت زمان، علائم بهصورت خودبهخود کاهش مییابند. با این حال اگر علائم زندگی عادی فرد را مختل کرده باشند، میتوان از روشهای درمانی مختلف بهره گرفت. به طور کلی چهار روش اصلی درمانی وجود دارد
۱. رواندرمانی
انواع مختلف رواندرمانی نظیر درمان گروهی، درمان شناختی-رفتاری و هیپنوتیزم برای درمان اختلال تبدیلی به کار میروند. این روشها تمرکز اصلی خود را بر کاهش علائم و مهار پیشرفت آنها قرار میدهند.
۲. دارودرمانی
در برخی موارد، مهار علائم و ریشههای این اختلال نیازمند مصرف دارو است. در درمان دارویی، پزشک ممکن است داروهای ضداضطراب و ضدافسردگی تجویز نماید.
۳. فیزیوتراپی
تکنیکهای فیزیوتراپی برای درمان بیمارانی که دچار علائم حرکتی اختلال تبدیلی هستند، مورد استفاده قرار میگیرد. اگر این علائم مهار و درمان نشوند، فرد ممکن است برای انجام امور روزمره دچار مشکل گردد. به همین دلیل بازیابی توان جسمی با کمک فیزیوتراپی ضروری است.
۴. شیوههای غیرتهاجمی تحریک مغز
روشهای غیرتهاجمی مانند شوکدرمانی (ECT) و تحریک مغناطیسی ترانسکرانیل (TMS) از روشهای نوین برای درمان علائم این اختلال، بهخصوص ضعف ماهیچه و فلجشدگی، هستند. البته باید در نظر داشت که این دو روش در حال حاضر در مرحله آزمایشی قرار دارند و تأثیر قطعی آنها هنوز اثبات نشده است.
<figcaption id="caption-attachment-290308" class="wp-caption-text"اختلال تبدیلی در گذشته هیستری نامیده میشد. بهدلیل جنسیتیبودن این نام که به زنان اشاره داشت، نام اختلال تبدیلی جایگزین آن شد.نحوه کمک به فرد مبتلا به اختلال تبدیلی
اگر یکی از آشنایان یا عزیزان شما به این اختلال دچار شده باشد، رفتار و حمایت شما نقش بسیار مهمی در فرآیند درمان او ایفا میکند. در ادامه برخی از باید و نبایدهای تعامل با این افراد آورده شده است
بایدها
بیماری آنها را به رسمیت بشناسید. وقتی بیمار ببیند که شما این بیماری را درک کرده و پذیرفتهاید، بیشتر برای درمان تشویق میشود. از او بپرسید که چگونه میتوانید کمک کنید. اغلب افراد مبتلا تمایلی به صحبت کردن و درخواست کمک ندارند، بنابراین شما باید پیشقدم باشید.
نبایدها
هرگز آنها را به فریبکاری و ادا درآوردن متهم نکنید. این کار بدترین ضربه روحی را به آنها میزند و مانع پیگیری درمان میشود. به آنها نگویید که تمام اینها فقط در ذهن توست و واقعی نیست. درد و مشکلات جسمی ناشی از این اختلال کاملا واقعی و قابلاحساس هستند.
توصیههای پایانی برای پیشگیری و درمان
در کنار روشهای درمانی ذکرشده، تغذیه سالم، خواب کافی و باکیفیت، انجام یوگا و روشهای مدیتیشن برای غلبه بر استرس و اضطراب، و ایجاد ارتباط قوی و موثر با دوستان و اعضای خانواده از دیگر راهکارهای مقابله با این اختلال هستند. برخی از علائم این اختلال شبیه به نشانههای سکته مغزی است، بنابراین برای پیشگیری از هرگونه مشکل جدی که جان شما را تهدید کند، هنگام بروز علائم بلافاصله به پزشک مراجعه کنید. فراموش نکنید که اختلال تبدیلی کاملا درمانشدنی است، پس اگر حدس میزنید خودتان یا یکی از عزیزانتان به این اختلال مبتلا شدهاید، حتما به پزشک یا روانشناس مراجعه کرده و در پیگیری درمان اصرار کنید.

